Tracker

Już jest! 

Od wersji 4.96 powszechnie znane oprogramowanie do pomiarów wideo o nazwie Tracker jest dostępnej z interfejsem w języku polskim. Bardzo dziękuję autorowi oprogramowania, Douglasowi Brownowi za przychylność i umożliwienie dokonania tłumaczenia.

Zapraszam na stronie http://physlets.org/tracker/ .

Wystarczy pobrać plik instalacyjny i podczas instalacji wybrać język polski.
Niestety pomoc jest nadal w języku angielskim, ale wszystko przed nami.

Na początek zachęcam do lektury tekstu poświęconego pierwszym krokom z programem przygotowanego we współpracy z Mirelą Kaczmarek. Podczas pracy z programem warto wykorzystać fakt, że najechanie myszą na przycisk funkcyjny powoduje wyświetlenie jego opisu. Wystarczy więc uważnie czytać.

• Po uruchomieniu okno programu wygląda następująco:

• Otwórz plik do analizy. Wybierz na pasku zadań Plik → Otwórz plik (lub kliknij ikonę z symbolem katalogu). Wybierz film. Aby zatwierdzić swój wybór i otworzyć plik kliknij Otwórz.
• Wybierz na pasku zadań ikonę ustawień filmu Ustawienia klipu.

• W oknie, które się wyświetli, ustaw Szybkość klatek (liczbę klatek na sekundę) zgodnie z parametrami filmu.

• Jeśli chcesz analizować tylko fragment filmu, możesz tu także ustawić początkową klatkę (Klatka początkowa) oraz końcową (Ostatnia klatka).
• Jeśli jest taka potrzeba, można obrócić film. W tym celu wybierz na pasku zadań Film → Filtry → Nowy → Obróć.
• Ustaw układ współrzędnych klikając odpowiednią ikonę na belce z narzędziami.

• W oknie filmu wyświetli się układ współrzędnych. Możesz zmienić jego ustawienie przeciągając go myszką. Jeśli nie chcesz, aby po ustawieniu układ był widoczny kliknij ponownie ikonę z symbolem układu współrzędnych.
• Następnie wyskaluj układ - kliknij ikonę kalibracji znajdującą się na belce z narzędziami.

• Wybierz: Nowa → Prosta kalibracja. W oknie filmu wyświetli się niebieska linia służąca do kalibracji odległości. Przeciągając myszką niebieską linię zaznacz znaną długość. Klikając na wyświetlającą się liczbę możesz zmienić wartość: wpisz znaną długość. Potwierdź klikając <enter>. Jeśli nie chcesz, aby prosta kalibracji była wyświetlana, ponownie kliknij ikonę kalibracji.
• Teraz kliknij ikonę Utwórz na belce z narzędziami. Wybierz: Masa punktowa. Następnie naciśnij ikonę autośledzenia na belce z narzędziami.

• Pojawi się okienko Autośledzenia.

• Ręcznego zaznaczania wybranych położeń badanego elementu dokonuje się myszą przy jednoczesnym wciśnięciu klawisza <shift>. 
• Aby automatycznie śledzić przedmiot, należy go wskazać. W tym celu wciśnij jednocześnie Shift+Ctrl wówczas kursor myszki zmienni się w celownik. Kliknij celownikiem w obiekt, który chcesz śledzić (w ten sposób wskażesz szablon, który będzie wyszukiwany na kolejnych klatkach filmu). Zostanie zaznaczony obszar śledzenia.

• Dopasuj obszar śledzenia zmieniając myszką rozmiar widocznego kwadratu. Następnie w okienku Autośledzenie kliknij Wyszukaj.

• Tracker zacznie przeszukiwać film klatka po klatce wyszukując na każdej z klatek wskazanego szablonu. Będzie także rejestrować informacje o położeniu i czasie dla wskazanego fragmentu badanego ciała (w oknie z wykresami, oraz w oknie tabeli pojawią się dane). Po zakończeniu procedury zamknij okno Autośledzenie.
• Po prawej stronie okna programu pojawiły się wykresy i tabele. Aby zmienić liczbę widocznych wykresów kliknij ikonę Wykres nad wykresami i wybierz 1, 2 lub 3.
• Aby powiększyć wykres, kliknij strzałkę w prawym górnym rogu.

Nowoczesność...

Zupełnie niedawno prowadziłem konferencję poświęconą matematyce i klockom LEGO. Kiedyś i o tym napiszę w kontekście warsztatu pracy nauczyciela, ale tymczasem inna myśl zaprząta mi głowę.

Przygotowując się do rzeczonej konferencji po raz pierwszy przeczytałem zdanie René Thoma "W szkole nie matematyka ma być nowoczesna, ale jej nauczanie." Coś w tym jest...

Po dotychczasowych doświadczeniach z prac nad propozycją podstawy programowej fizyki dla szkoły podstawowej, coraz bliższa wydaje mi się nieco zmieniona sentencja:

"W SZKOLE NIE FIZYKA MA BYĆ NOWOCZESNA, ALE JEJ NAUCZANIE".

Wszak o ruchu jednostajnym, falach, promieniach światła, elektryzowaniu i szeregu fundamentalnych pojęć, które zawdzięczamy początkom fizyki, można mówić w jakże wielu fascynujących kontekstach. Do nieprzyzwoitości współczesnych.

Nie rozumiem zarzutów, że oto treści podstawy programowej fizyki to krok wstecz. Nie wyobrażam sobie, by podczas spotkań z młodymi ludźmi, pod pretekstem - BO tego nie ma w podstawie programowej - nie mówić o rzeczach, które ich fascynują.

Nauczanie fizyki nie jest zajęciem łatwym, choćby ze względu na złożoność otaczającego nas świata. Kształtować podstawowe umiejętności zapisane w podstawie programowej należy, w miarę możliwości a przede wszystkim umiejętności, w odniesieniu do współczesnych treści i metod.

Kto powiedział, że:

• biegacze pocą się bez powodu?
• o ruchu jednostajnym nie można mówić w kontekście rozszerzającego się Wszechświata i stałej Hubble'a?
• prąd płynie tylko w jedną stronę?
• elektryzowanie i światło nie są kluczowe w przypadku pracy drukarki laserowej?
• magnetyzm ziemski nie jest artystą?
• ...

i wiele, wiele więcej. 

Niektóre z tych problemów znaleźć można choćby u VERITASIUM i użyć jako element lekcji/zadania domowego/tekstu źródłowego/motywatora/przerywnika/kary/nagrody... .

Czego chcielibyście się ze mną uczyć?

Spotykam się z klasą X po raz pierwszy. Właśnie rozpoczynają naukę nowego przedmiotu, powiedzmy Y. Wiem o klasie tylko tyle, ile powiedzieli mi inni nauczyciele, szkolny pedagog, psycholog. To ważne informacje, ale wymagają zweryfikowania. Świetnie znam podstawę programową swojego przedmiotu i lubię wyzwania (swoją drogą tylko dlatego odnajduję się w Szkole).

- Dzień Dobry, nazywam się Z i będę się z Wami uczył Y? Bardzo lubię ten przedmiot, bo pozwala odkryć wiele tajemnic, a jeszcze wiele czeka na odkrycie. Może Wam się uda? Porozmawiajmy o tym, co wiecie już o Y? Z czym się Wam kojarzy?

(...)

- Mam wyjątkową propozycję. Spróbujmy razem wybrać i przygotować tematy naszych spotkań w najbliższym półroczu, a może nawet przez całą szkołę. Spróbujcie odpowiedzieć na pytanie: Czego chcielibyście się ze mną uczyć? Mamy do dyspozycji L godzin w każdym tygodniu zajęć szkolnych. Nad jakimi pytaniami, problemami chcielibyście pracować?

(...)

Ponieważ wiem, jakie umiejętności powinni uczniowie zdobyć w ramach prowadzonych przeze mnie zajęć (patrz podstawa programowa) przeglądamy propozycje uczniowskie, staramy się je ułożyć w logiczną (mniej lub bardziej oczywiście) całość. 

Ja przyporządkowuję tematom umiejętności i treści z podstawy programowej i zaczynam przygodę. Jestem pewien, że na wszystko, co jest w dokumentach znajdzie się miejsce!

A może ktoś chciałby ze mną spróbować tak właśnie zorganizować zajęcia Y?

Wybrane zalety:

* uczymy się o tym, o czym uczniowie chcieli,

* problemy wymagają indywidualnego podejścia i nietuzinkowych metod,

* jesteśmy partnerami, budujemy zaufanie i odpowiedzialność za własne decyzje,

* chętnie chodzimy na lekcje.

Wybrane wady (czyżby?):

* nie ma jednej książki,

* trzeba poświęcić więcej czasu, by przygotować zajęcia i się do zajęć,

* sposób sprawdzania umiejętności trzeba dopasować do treści oraz form pracy.

---

X - klasa
Y - przedmiot szkolny
Z - nauczyciel
(.,.) - ulubione metody pracy nauczyciela
L - tygodniowa liczba godzin zajęć przedmiotowych

Pomiary wideo

Jest rok 2000, film w formacie .avi ma nieco ponad 1024 klatki i przedstawia ruch wahadła Wilberforca. By zarejestrować dane pomiarowe przestawiające drgania skrętne i podłużne wahadła, pochodzące z kolejnych klatek tego filmu, trzeba wskazać myszą położenie wybranego punktu na każdej z nich. Podobnych filmów jest 18, więc przede mną długie godziny pracy.

Tak wyglądała rzeczywistość pomiarów wideo, gdy pisałem swoją pracę magisterską [i] na początku stulecia.

Teraz jest już zdecydowanie łatwiej, bo oprogramowanie do pomiarów wideo wyposażone jest w funkcję automatycznego rozpoznawania charakterystycznych elementów obrazu i z łatwością można zautomatyzować proces rejestracji danych. Nie ma także problemów z rejestracją dobrej jakości filmów z imponującą szybkością, bo niemal wszystkie telefony komórkowe wyposażone są w przyzwoite aparaty fotograficzne z opcją nagrywania. Wszystko to sprawia, że bardzo wiele zjawisk fizycznych możemy dziś badać wykorzystując technikę pomiarów wideo.

Najbardziej znanym i bezpłatnym programem do pomiarów wideo jest Tracker [ii]. Program umożliwia analizę ruch na filmach wideo zarejestrowanych w różnorodnych formatach (m.in. .avi i .mov). Wystarczy podczas rejestracji ruchu umieścić na ekranie szczegół o znanych rozmiarach, a następnie odpowiednio skalibrować oprogramowanie. W ten sposób uzyskuje się informacje o przemieszczeniu. Natomiast informacja o czasie ruchu uzyskiwana jest z informacji o szybkości rejestracji klatek filmu.

Już niebawem Tracker będzie dostępny z interfejsem użytkownika w języku polskim.

---

[i] T. Greczyło, E. Dębowska, Using a digital video camera to examine coupled oscillations, Eur. J. Phys. 23 (2002) pp. 441-447
[ii] http://physlets.org/tracker/ dostęp 9 I 2017

Piękno pytań

Dziś będzie mniej akademicko i zdecydowanie bez bibliografii, choć cytaty pozostaną. Podobnie jak obszar tematyczny, bo nadal o czytaniu i pytaniu chciałbym pisać.

Jestem konsultantem merytorycznym czasopisma o nazwie Świat wiedzy od jego pierwszego numeru.

Przyznam, byłem sceptycznie nastawiony do pomysłu wydawania w Polsce czegoś wzorowanego na niemieckiej gazecie i bazującego na jej tekstach, tłumaczonych na użytek krajowy. Jako osoba zajmująca się dydaktyką fizyki zawodowo, znam Foton, Wiedzę i życie, Świat nauki, Focus, Fizykę w szkole, Deltę i sądziłem, że jest dostatecznie dużo czasopism popularnonaukowych i zwyczajnie nie uda się nowej marce utrzymać na rynku. Sprawę widziałem jeszcze gorzej, gdy przyszło mi borykać się z pierwszymi tekstami, które przeglądałem merytorycznie.

Jakże wielkie było moje zdziwienie, gdy pomysł okazał się strzałem w dziesiątkę. Czasopismo rozwija się i ma rzesze zagorzałych czytelników, a materiały, które do mnie trafiają są coraz lepsze.

Mam autorską teorię wyjaśniającą dlaczego się myliłem. Szybko dostrzegałem jednak i, to chyba najważniejsze, zaakceptowałem styl tej gazety. Styl, który zdecydowanie różni się od tego, z dotychczas znanych mi pozycji. Trochę żartem mogę napisać, że "Świat wiedzy" to taki "brukowiec popularnonaukowy". Wiem, że użyte sformułowanie ma konotecję negatywną - w tym przypadku nie na miejscu. Jedyne inne odpowiadające mojej ze wszech miar dobrej intencji opisania rzeczy słowo to "czytadło", ale i tu nie do końca o to chodzi.

Świat wiedzy to przede wszystkim czasopismo zaspokajające potrzebę obcowania z informacjami o charakterze popularnonaukowym podanymi w towarzystwie kolorowych ilustracji i w formie mniejszych lub większych "sensacji", "odkryć", a nawet "rewolucji". A że tak jest świadczy korespondencja wysyłana do Redakcji:

• Od dawna czytam Wasze czasopismo, i w każdym numerze znajdę coś dla siebie. Często tematy w nim zawarte "popychają" mnie do poszukiwań związanych z nimi zagadnień.

• Od wielu lat jestem fanką Waszego pisma, zresztą nie tylko ja - Świat Wiedzy gości od dawna w całej rodzinie i co miesiąc przechodzi z rąk do rąk- zaczynając od najmłodszego pokolenia nastolatków, a kończąc na seniorach-każdy znajduje zawsze coś dla siebie...Ja ze swojej strony prosiłabym o rozwinięcie zagadnienia samozapłonu człowieka, dziwnego i rzadkiego zjawiska. Ciekawa jestem, czy zagadka z tym zwiazana została już rozwiązana, na jakim etapie są badania naukowe?

• Mam na imię Gabriel i mam 10 lat. Jestem waszym wielkim fanem i wiernym czytelnikiem. Chciałbym się Was zapytać: Dlaczego uważa się, że ryby to nie mięso? Byłoby mi miło, także podsunąć pomysł na artykuł. Myślę, że ciekawy artykuł mógłby być o tym, jak powstawała komiksowa postać Batmana. Z niecierpliwością czekam na odpowiedź i rozpatrzenie mojej propozycji. 

Mimo innych obowiązków zawodowych z chęcią czytam przesyłane mi przez Redakcję materiały i proponując zmiany merytoryczne, staram się nie zmieniać stylu, a dbać o poprawność sformułowań w przyjętym przez autora modelu pisania o problemie. Najlepszą nagrodą jest czytanie czegoś takiego:

"Witam. Piszę już do Was drugi raz i znowu muszę Was pochwalić: świetna robota, trzymajcie tak dalej! Nie ma lepszej gazety tego typu na rynku. Tym razem piszę do Was z 19 pytaniami. Niektóre nurtują mnie od dzieciństwa, inne mogą się wydawać dziwne. Mam nadzieję, że choć na część z nich dostanę odpowiedź, najfajniej byłoby zobaczyć odpowiedź w nowym numerze. A o to pytania:

1. Czy ogień posiada swój ciężar?

2. Jak uzyskać "kolor" przeźroczysty?

3. Czy w temperaturze zera absolutnego nie działa nawet grawitacja?

4. Pamiętam, że w jednym numerze była mowa o pewnej "przypadłości", która sprawia, że osoba na nią cierpiąca widzi całkiem inny kolor niż zdrowe osoby. Czy ten kolor można zaliczyć do barw ciepłych lub zimnych? Chyba że po prostu chodzi o widzenie więcej odcieni

5. Nawiązując do poprzedniego pytania: Czy możemy sobie wyobrazić kolor, którego nie znamy?

6. Jak obudzić się ze świadomego snu?

7. Czy coś co porusza się szybciej od światła nie rzucałoby cienia?

8. Jaki kształt ma Wszechświat?

9. Czym jest "szum", który "słyszymy" podczas ciszy?

10. Czy naprawdę poparzenie pokrzywą jest zdrowe?

11. W jaki sposób komputer losuje liczby?

12. Dlaczego kichamy najczęściej 2 razy?

13. Jaką maksymalną długość może mieć cień?

14. Dlaczego gdy na telefon przychodzi sms pobliskie głośniki wydają dziwny dźwięk?

15. Jak miałaby się teraz natura gdyby człowiek nigdy nie istniał?

16. Dlaczego w informatyce brak kolorów podstawowych = kolor czarny, a wszystkie jednocześnie dają kolor biały, podczas gdy w naturze jest raczej odwrotnie?

17. Czy możliwe jest stworzenie minitornada?

18. Jak kot mruczy?

19. Dlaczego połączenie: cukierki miętowe + gazowana woda daje uczucie ekstremalnego chłodu w gardle?"

Słowa te to nie tylko nagroda, to także dobitne wskazanie, że poprzez stawianie pytań i szukanie odpowiedzi rozwijamy się.
Na progu Nowego Roku życzę nam wszystkim byśmy tę potrzebę zaspokajali także poprzez działania na uniwersytetach i w szkole.

Czasowniki operacyjne

Czasowniki operacyjne

Czasowniki operacyjne umożliwiają wyrażenie celów nauczania w formie zdań oznajmiających, określających rodzaj czynności podlegającej ewaluacji oraz zaliczyć je do odpowiedniej kategorii taksonomicznej [i]. Treści nauczania i oczekiwane umiejętności uczniów sformułowane w języku wymagań szczegółowych z wykorzystaniem czasowników operacyjnych mogą stanowić podstawę ustalania  kryteriów ocen i wymagań egzaminacyjnych.

Niniejsza propozycja stanowi próbę stworzenie spójnej bazy do interpretowania zapisów nowej podstawy programowej nauczania fizyki na II etapie edukacyjnym. Użyte w niej czasowniki operacyjne należy rozumieć i stosować w kontekście Polskich Ram Kwalifikacji (PRK) dla poziomu 1 i 2 [ii]. Ramy te podają i grupują ogólne charakterystyki efektów uczenia się (w zakresie wiedzy, umiejętności oraz kompetencji społecznych), wymaganych dla kwalifikacji danego poziomu (1 - 8); charakterystyki kolejnych poziomów PRK odzwierciedlają coraz wyższe wymagania w tych zakresach. W PRK wyróżniono charakterystyki poziomów I i II stopnia. Charakterystyki I stopnia (uniwersalne) dotyczą wszystkich rodzajów edukacji i należy je odnosić do określonej dziedziny uczenia się lub działalności zawodowej. Charakterystyki te są następnie rozwinięte w charakterystyki poziomów II stopnia, typowe dla kształcenia ogólnego, kształcenia i szkolenia zawodowego oraz dla szkolnictwa wyższego – należy je odnosić do uczenia się w określonym zakresie wykształcenia (w przypadku podstawy programowej dla szkoły podstawowej do wykształcenia ogólnego na poziomach 1 i 2). Ujęte łącznie w charakterystykach I stopnia „Kategorie opisowe i aspekty o podstawowym znaczeniu” w charakterystykach II stopnia są uszczegółowione z rozbiciem na „Kategorie opisowe” oraz „Aspekty o podstawowym znaczeniu”.

Proponowane uszczegółowienie znaczenia czasowników operacyjnych jest zbieżne z powszechnie stosowaną w środowisku, nie tylko fizyków, taksonomią celów w dziedzinie poznawczej, motywacyjnej i praktycznej [iii]. Stąd przez poziom wiadomości i działania rozumieć należy zarówno zapamiętywanie wiadomości, ich zrozumienie jak i uczestnictwo w działaniu, podczas gdy poziom umiejętności obejmuje stosowanie wiadomości w sytuacjach typowych i problemowych oraz sprawność działania w różnych warunkach.
Poniższy rysunek prezentuje zbiór (na poziomie wiadomości i działania) oraz zależności (na poziomie umiejętności i kompetencji społecznych) między opisywanymi czasownikami operacyjnymi. 

W tabeli poniżej przedstawiono słownikowe znaczenie czasowników [iv] zbieżne z intencją autorów dokumentu, proponowane uszczegółowione znaczenie operacyjne w kontekście podstawy programowej fizyki oraz odwołania do konkretnych zapisów PRK.

poziom	czasownik operacyjny	adekwatne znaczenie słownikowe (w bezokoliczniku)	znaczenie operacyjne w dokumencie	odwołanie do PRK
Poziom wiadomości i działania	OBSERWUJE	uważnie przyglądać się komuś lub czemuś przez dłuższy czas; dostrzegać jakieś fakty, stwierdzać jakiś stan rzeczy;	przygląda się i dostrzega istotne elementy lub parametry zjawiska bądź jego przebiegu
	PRZELICZA	policzyć coś, kogoś uważnie; obliczyć coś w innych jednostkach;	dokonuje przekształceń wyniku (w tym obliczeń matematycznych) do równoważnej formy zaprezentowanej ustnie bądź pisemnie	P10_WM P20_WM
Poziom wiadomości i działania	WYMIENIA	podać nazwę czegoś lub imię i nazwisko kogoś w pewnej kolejności;	podaje nazwę i wylicza	P10_WJ P20_WJ
	NAZYWA	określić nazwą, mianem, imieniem lub epitetem;	określa i przyporządkowuje nazwę	P10_WJ  P10_WM P20_WJ P20_WM
	OPISUJE	przedstawić szczegóły dotyczące osoby, przedmiotu, zjawiska lub sytuacji; opatrzyć objaśnieniami, podpisem rysunki, mapy itp.;	przedstawia podając kluczowe i adekwatne informacje w formie ustnej bądź pisemnej	P10_WJ P10_WM P20_WJ P20_WM
	OBLICZA	licząc, ustalić wielkość lub wartość czegoś; uwzględnić coś w swoich planach;	dokonuje przekształceń algebraicznych w celu wyznaczenia wartości liczbowej	P10_WM P20_WM
	ROZRÓŻNIA	stwierdzić różnicę między kimś a kimś lub między czymś a czymś; wyodrębnić z jakiegoś tła, z jakiejś całości;	podaje w formie wypowiedzi ustnej bądź pisemnej cechy wspólne bądź różnicujące	P10_WJ P20_WJ
	STOSUJE	używać czegoś w jakimś celu w określonych okolicznościach;	używa do opisu lub obliczeń prowadzonych w formie wypowiedzi ustnej lub pisemnej	P10_WJ P10_WM P20_WJ P20_WM
	RYSUJE	przedstawiać coś na papierze za pomocą ołówka, kredki; opisywać coś obrazowo, plastycznie;	dokonuje przekształceń graficznych w różnych reprezentacjach (m. in. na wykresie, schemacie ideowym, blokowym) w celu zilustrowania elementu, zjawiska bądź jego przebiegu	P10_WM P20_WM
	ŁĄCZY	spajać, zespalać w całość z odrębnych elementów za pomocą środków technicznych; tworzyć związek pomiędzy jakimiś zjawiskami lub pojęciami;	dokonuje fizycznych połączeń elementów w całość służącą realizacji określonego zadania	P10_WM P20_WM
	PRZEPROWADZA	wykonać jakąś czynność, doprowadzić do rozwiązania, zakończenia czegoś; wystąpiwszy z czymś, zrealizować swój pomysł;	podejmuje czynności na drodze do rozwiązania zadania lub opisania elementu, zjawiska bądź jego przebiegu
Poziom umiejętności i kompetencji społecznych	ZAPISUJE	pisząc, utrwalić jakiś tekst lub jakąś informację;	utrwala stan, nazwę bądź wartość zgodnie z określonymi normami	P10_UM P20_UM
	WYRÓŻNIA	zaznaczyć różnicę;	obserwuje, wymienia nazywając i rozróżnia pojedyncze elementy między sobą bądź w większej całości
	ROZPOZNAJE	zidentyfikować kogoś lub coś, wyróżniając spośród innych;	rozróżnia, przedstawia i nazywa poszczególne elementy, zależności bądź zjawiska
	WYODRĘBNIA	wydzielić coś z jakiejś całości;	opisuje, obserwuje, łączy w celu werbalizacji w formie wypowiedzi ustnej bądź pisemnej	P10_UJ P20_UJ
	WSKAZUJE	pokazać, gdzie się ktoś lub coś znajduje; zwrócić uwagę na coś; dać wskazówki, poinformować o czymś;	obserwuje, wymienia, nazywa i rozróżnia elementy, zależności bądź zjawiska
	POSŁUGUJE SIĘ	użyć czegoś jako środka do osiągnięcia jakiegoś celu lub jako pomocy przy jakiejś czynności;	nazywa, oblicza i stosuje w toku podejmowanych czynności zmierzających do opisu elementu lub przebiegu zjawisk w formie wypowiedzi ustnej lub pisemnej	P10_UJ P10_UM P20_UJ P20_UM
	WYKORZYSTUJE	użyć czegoś dla osiągnięcia jakiegoś celu, zysku; posłużyć się kimś, aby zrealizować własne cele;	opisuje i konsekwentnie stosuje na drodze do rozwiązania zadania lub opisania elementu, zjawiska bądź jego przebiegu
	ANALIZUJE	rozpatrywać jakiś problem, zjawisko z różnych stron w celu jego zrozumienia lub wyjaśnienia; wyjaśniać lub opisywać w wyniku takiego rozpatrywania;	wykorzystuje wiedzę i umiejętności podczas prostych czynności zmierzających do wykonania zadania	P10_UU P20_UU
Poziom umiejętności i kompetencji społecznych	WYZNACZA	określić miejsce, czas, wielkość, zakres czegoś; określić jakąś wielkość za pomocą obliczeń;	zapisuje, rozróżnia w celu przeprowadzenia obliczenia oraz podejmuje czynności prowadzące do określenia wartości	P10_UM P20_UM
	BADA	poznawać coś za pomocą analizy naukowej; obserwując coś, starać się to sprawdzić, poznać;	planuje i podejmuje, samodzielnie lub w grupie, działania (m. in. zapisuje, rozpoznaje i wyodrębnia) zmierzające do potwierdzenia bądź odrzucenia hipotezy badawczej	P10_UM P10_KF P20_UM P20_KF
	DEMONSTRUJE	prezentować urządzenie, produkt, doświadczenie, itp.;	podejmuje i przeprowadza działania (m. in. wyodrębnia i wyróżnia), samodzielnie lub w grupie, zmierzające do prezentacji określonej treści bądź ukazania zjawiska	P10_KZ P20_KZ
	KONSTRUUJE	tworzyć projekt czegoś, ustalając układ i zależności poszczególnych elementów; wykonywać jakąś konstrukcję według tego projektu;	analizuje i przedstawia w postaci graficznej bądź za pomocą modeli lub analizuje i podejmuje działania zmierzające do otrzymania większej całości z elementów składowych	P10_UM P20_UM
	ILUSTRUJE	opatrywać teksty ilustracjami; uzupełniać, wyjaśniać, unaoczniać coś za pomocą komentarza, zdjęć itp.; interpretować coś, posługując się słowem, gestem, mimiką itp.;	poddaje analizie, prezentuje werbalnie, na piśmie, w formie ilustracji, schematu lub doświadczalnie oraz wskazuje wnioski	P10_UJ P10_UM P20_UJ P20_UM
	OTRZYMUJE	uzyskać coś z czegoś;	w wyniku podjętych działań osiąga cel np. opisanie lub rozwiązanie problemu

Podsumowanie

W artykule został przedstawiony pierwszy etap (lista wybranych czasowników operacyjnych) propozycji stworzenia spójnej bazy do interpretowania zapisów podstawy programowej fizyki na II etapie edukacyjnym. Proponowana lista nie stanowi próby ograniczenia sfery znaczeniowej czasowników operacyjnych. Nie wyczerpuje ona możliwych do wykorzystania czasowników operacyjnych, a zawiera jedynie te, które wystarczają do sformułowania założeń podstawy programowej nauczania fizyki na II etapie edukacyjnym. Autorzy mają świadomość, że zmienność języka jest wynikiem nie tylko rozwoju teorii i koncepcji naukowych, ale wynika przede wszystkim z ewolucji języka otoczenia. Ewolucji, która obejmuje przede wszystkim zmienność znaczeniową i składniową języka oraz zmienność w terminologii naukowej (m. in. treść, kontekst) [v]. Mniemamy, że niniejsza propozycja stanie się użyteczną strukturą dla autorów podręczników, rzeczoznawców oraz nauczycieli i będzie podlegała ewaluacji.

---

[i] M. Klisowska, Pomiar dydaktyczny z fizyki. Podstawy diagnostyki edukacyjnej, Materiały dla nauczycieli fizyki i studentów kierunków nauczycielskich, Rzeszów 1999

[ii] A. Chłoń-Domińczak, S. Sławiński, A. Kraśniewski, E. Chmielecka,  Polska Rama Kwalifikacji, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2016

[iii] B. Niemierko: Cele kształcenia w: K. Kruszewski. Sztuka nauczania – czynności nauczyciela, PWN, Warszawa 1991

[iv] Słownik Języka Polskiego PWN, http://sjp.pwn.pl/ , dostęp 12 grudnia 2016

[v] I. Stępniowski, Zagadnienia języka w początkowym nauczaniu fizyki, IKN, Warszawa 1977