Poszukując dodatkowych materiałów do artykułu poświęconego wykorzystaniu filmu wideo w edukacji fizycznej znalazłem kilka publikacji prezentujących wyniki badań dydaktycznych poświęconych wykorzystaniu filmów z platformy TikTok. Miałem świadomość takiej możliwości, ale przyznaję, że nie traktowałem tego zbyt poważnie. Okazuje się, że wylazł ze mnie obywatel generacji przejściowej, czyli pokolenia X. Ktoś, kto: pamięta świat przed Internetem, ceni pragmatyzm i bezpieczeństwo oraz umiarkowanie korzysta z social mediów, których TikTok jest jedną z emanencji.
TikTok to niewątpliwie wszechstronna platforma społecznościowa oferująca sposobność do rozwoju kreatywności i samoekspresji, ułatwia nawiązywanie kontaktów między osobami o zbliżonych zainteresowaniach oraz pełni funkcję rozrywkową (o potencjale biznesowym i marketingowym nie wspominając). Jednocześnie jej silnie angażujący charakter sprawia, że ma ona cechy medium uzależniającego, co znajduje odzwierciedlenie w powszechnym i regularnym korzystaniu z niej przez współczesną młodzież.
Obserwacje badaczy edukacji m. in. ze Stanów Zjednoczonych [1] oraz Wielkiej Brytanii [2] prowadzone na grupach, w których zintegrowano TikToka z programem nauczania wskazują na wyraźne zmiany w porównaniu z wcześniejszymi doświadczeniami dydaktycznymi. Uczniowie aktywnie uczestniczący w tworzeniu materiałów wideo wykazali ponadprzeciętne zaangażowanie pozalekcyjne. Szczególnie chętnie współpracowali przy rozwiązywaniu złożonych problemów fizycznych prowadząc merytoryczne dyskusje oraz rozwijając umiejętności edycji i montażu filmów wideo. Co istotne, działania te przyczyniły się do stworzenia środowiska sprzyjającego uczeniu się, w którym fizyka stała się atrakcyjna zarówno podczas formalnych zajęć, jak i w samodzielnej pracy uczniów. A więc pośrednio platforma stała się pretekstem do konstruktywnego zaangażowania osób uczących się i pozwoliła ukierunkować ich aktywności w stronę edukacji fizycznej oraz jej szerszych zastosowań. w tym nawet akademickich.
Jedną z kluczowych zalet materiałów wideo publikowanych na TikToku jest bezpośredni charakter komunikacji między użytkownikami, czyli w tym przypadku osobami uczącymi się. W tego typu przekazie odbiorcami są rówieśnicy, co sprzyja formułowaniu szczerych i spontanicznych relacji z własnych doświadczeń. Uwzględniając rosnące znaczenie interakcji rówieśniczych w przestrzeni internetowej dla kształtowania postaw wobec nauki, należy odnotować – co może budzić uzasadniony niepokój nauczycieli fizyki – że część materiałów publikowanych na TikToku, mimo charakterystycznej dla tej platformy stylistyki hiperbolicznej, zawiera przekazy o dwóch twarzach: zachęcającej do zajmowania się tematyką fizyczną i ją przybliżająca oraz zniechęcającej do zgłębiania tematów fizycznych i przystępowania do egzaminu maturalnego z fizyki.
Przywoływane badania wskazują, że twórcy na TikToku przedstawiają fizykę na poziomie rozszerzonym jednocześnie jako dziedzinę wymagającą oraz - przy odpowiedniej strategii - możliwą do opanowania. Ujęcie to pozostaje zgodne z koncepcjami kultury partycypacyjnej i przestrzeni pokrewieństwa, podkreślającymi istotny wkład współtworzenia i dzielenia się wiedzą w nieformalnych sieciach opartych na zainteresowaniach w skuteczność uczenia się.
W analizowanych materiałach indywidualne refleksje często przekształcają się w praktyczne wskazówki autorów filmów, co ilustruje przejście od ekspresji jednostkowej do kolektywnego uczenia się. Skrócona i performatywna forma TikToka, operująca językiem potocznym, humorem i hiperbolą, nadaje tym treściom charakter autentyczny i społecznie osadzony. W konsekwencji platforma staje się istotną przestrzenią uczenia się, wspierającą rozwój praktyk takich jak systematyczna praca, strategiczne korzystanie z zasobów i świadome utrwalanie wiedzy. Może to m. in. wzmacniać postawę wytrwałości jako racjonalnego wyboru edukacyjnego.
Polecam więc zajrzeć na profile np.:@adam_mirek, @tomaszmadej, @tiktokowa_fizyka, czy postaci globalnie znanej @veritasium i samemu ocenić. Hmm, przyjdzie mi jednak włączyć TikTok w poczet narzędzi, które są wcieleniem ważnego wykorzystania filmów wideo w szeroko pojętej edukacji fizycznej.
[1] Mohottala, H., Maria, M. S., Jacob, R., Martinez, H., Karunaratne, R., Hart, M., Silva, C., & Downey, W. (2023). Learning Introductory Level Physics with Phys-TikToks. Creative Education, 14, 2085-2095. https://doi.org/10.4236/ce.2023.1411132
[2] Wonyong Park, “Be Better Than You Need to Be”: A-Level Physics Students’ Rants, Resilience and Peer Pedagogy on TikTok, Southampton Education School, University of Southampton 1 University Road, Southampton SO17 1BJ, UK, ORCID: 0000-0002-8911-5968
