10 lat phyphox

W tym roku twórcy aplikacji phyphox (od: physics phone experiments) - zamieniającej urządzenia mobilne w przyrząd pomiarowy - świętują dekadę od chwili, gdy aplikacja stała się ogólnie dostępna. Z tej okazji 24 września 2026 r. w Akwizgranie w Niemczech odbędzie się jubileuszowa bezpłatna konferencja organizowana przez uniwersytet RWTH - największą uczelnią politechniczną w Niemczech - miejsca narodzin aplikacji. Choć to blisko 700 km od granicy z Polską gorąco zachęcam do udziału w tym całodniowym wydarzeniu. Tym bardziej, że wśród zaproszonych gości będzie m. in. Frédéric Bouquet (Université Paris Saclay, France) - pomysłodawca i współrealizator pomysłu konkursu, który zaowocował przygotowaniem publikacji prezentującej pokaźną liczbę sposobów pomiaru wysokości budynku za pomocą smartphona.

Mój skromny wkład jako ambasadora aplikacji w Polsce w tegoroczne świętowanie to seminarium połączone z warsztatami dla nauczycieli pn. Odkrywanie przez działania… z aplikacją phyphox, które poprowadziłem we Wrocławiu (Wydział Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Wrocławskiego) oraz Warszawie (dzięki gościnności Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego).

Celem tych zajęć było:

• przedstawienie i prezentacja aplikacji w kontekście jej wykorzystywania w edukacji fizycznej,
• wskazanie źródeł dedykowanych materiałów edukacyjnych oraz wsparcia technicznego,
• omówienie wybranych funkcjonalności aplikacji z perspektywy uczenia się przez dociekanie oraz nowej podstawy programowej,
• stworzenie warunków do praktycznych działań nad problemami badawczymi opisanymi na różnym poziomie zaangażowania oraz sposobności do wymiany spostrzeżeń nt. roli nowych technologii w procesach nauczania-uczenia się.

Moje doświadczenie w pracy z aplikacją phyphox - głównie z osobami uczącymi się w szkole podstawowej - wskazują, że kluczowa funkcjonalność programu, która poprawia komfort pracy to możliwość zdalnego dostępu do urządzenia. Twórcy aplikacji dodali do niej możliwość sterowania procesem wykonywania pomiarów i rejestracji wyników z dodatkowego urządzenia połączonego z urządzeniem, na którym działa phyphox za pośrednictwem sieci Wi-Fi. W celu aktywowania dostępu zdalnego należy oba urządzenia (robocze i sterujące) połączyć z tą samą siecią lokalną Wi-Fi np. punktem dostępowym na dowolnym trzecim urządzeniu mobilnym. Następnie w konkretnym ćwiczeniu należy wybrać komendę "Zezwól na dostęp zdalny". Jest ona dostępna po naciśnięciu ikony z trzema kropkami widocznej w prawym górnym rogu interfejsu każdego ćwiczenia.

 

W kolejnym kroku należy zaakceptować ostrzeżenie dot. bezpieczeństwa, co spowoduje wyświetlenie w dolnej części ekrany adresu URL. Jego wpisanie w przeglądarce na urządzeniu sterującym zaowocuje wyświetleniem strony aktywnego ćwiczenia pomiarowego i od tej chwili za jej pośrednictwem możliwe będzie zdalne kontrolowanie pomiaru. Czynności te trzeba powtórzyć, gdy zmieniamy ćwiczenie.

Możliwości pomiarowe jakie stwarza urządzenie mobilne (np. tablet lub smartfon + phyphox) to ważny, ale jednak techniczny aspekt wykorzystania technologii. Kluczowe, z punktu widzenia efektów uczenia się, jest zaprojektowanie działań edukacyjnych, które stwarzają sposobność do zdobywania kompetencji. I tutaj warto (a w perspektywie nowej podstawy programowej nawet należy) wykorzystać cykl dociekania naukowego (IBSE). W jednym z wariantów tworzą go działania:

• sformułowanie pytania badawczego / problemu np. wynikającego z obserwacji,
• postawienie hipotez/y np. wyjaśnienia, które możemy potwierdzić,
• planowanie badania np. dobór metod, narzędzi, sposobów pomiaru,
• eksperymentowanie / badanie np. zbieranie danych,
• analizowanie i interpretacja danych m. in. tworzenie wykresów, obliczenia,
• formułowanie wniosków i argumentowanie m. in. odniesienie się do hipotezy,
• refleksja i prezentacja wyników np. w atrakcyjnej formie.

Naturalnie implementacja cyklu wymaga od osoby planującej działania edukacyjne dopasowania podejścia do wielu czynników np. poziomu edukacji, umiejętności początkowych, zakresu wiedzy i tematyki zajęć, a nade wszystko znajomości grupy uczącej się. Tutaj warto rozważyć jedną ze strategii:

• dociekanie ustrukturyzowane (structured inquiry), gdzie osoba ucząca podaje pytania i procedury, a uczennice i uczniowie wykonują, analizują i prezentują;  
• dociekanie kierowane (guided inquiry), gdzie osoba uczące podaje pytanie, a uczennice i uczniowie projektują badanie, wykonują je oraz analizują i prezentują wyniki;
• dociekanie otwarte (open inquiry), gdzie uczennice i uczniowie sami formułują pytania oraz prowadzą całe badanie oraz dzielą się wynikami.
  

W ramach części warsztatowej seminarium zaprezentowałem karty pracy, które przybliżały te strategie. W założeniu miały stać się pretekstem do przygotowania własnych pomysłów na badania indywidulane - dociekanie otwarte. Oczywiście niezbędny był wówczas cały anturaż doświadczalnika, m. in.: słoik pomiarowy, puszki, auta zdalnie sterowane, kulki, sprężynki itp.. Wszystko to, w połączeniu z refleksją nad możliwościami i ograniczeniami aplikacji phyphox, niewątpliwie pozwala osobom uczącym zdobyć nowe doświadczenia oraz umiejętności. Mam nadzieję, że ubogaciły one warsztat pracy uczestników seminariów.

Gorąco zachęcam do dzielenia się spostrzeżeniami oraz pomysłami usprawnienia zarówno funkcjonalności samej aplikacji phophox, jak i jej interfejsu w wersji polskojęzycznej. Chętnie przekażę je komu trzeba.