Phyphox - nowe oblicze doświadczeń fizycznych

Pod koniec ubiegłego roku napisałem, że aplikacja Phyphox już niebawem będzie dostępna w języku polskim i oto, od ponad tygodnia, jest już w sieci (Sklep Google) plik instalacyjny aplikacji z naszym ojczystym językiem. Więcej informacji nt. innych wersji językowych oprogramowania znaleźć można na jego stronie internetowej w zakładce English.

Gorąco zachęcam do zapoznania się z możliwościami Phyphox'a, który zamienia nasz telefon komórkowy w poręczne urządzenie do badania zjawisk w otaczającym nas świecie. 

Aplikacja zawiera szereg gotowych doświadczeń, do których autorzy przygotowali filmy instruktażowe umieszczone na specjalnym kanale YouTube. Phyphox, co jest kluczowe z punktu widzenia warsztatu pracy nauczyciela, pozwala także prowadzić własne pomiary.

Po pomyślnym zainstalowaniu aplikacji i jej uruchomieniu użytkownik ma do dyspozycji ćwiczenia pogrupowane w zbiory:

• umożliwiające uzyskanie tzw. surowych danych rejestrowanych przez poszczególne czujniki (lista Surowe dane),
• wykorzystujące mikrofon urządzenia (lista Akustyka),
• wykorzystujące pomiar czasu (lista Czasomierze),
• związane z aspektami ruchu (lista Mechanika), 
• zawierające narzędzia pomiarowe (lista Narzędzia),
• nawiązujące do przykładów z życia codziennego (lista Życie codzienne).

Dodatkowe informacje nt. aplikacji uzyskać można wybierając symbol informacji (litera „i” w okręgu) widoczny w głównym oknie dialogowym. W każdej kategorii użytkownik ma do dyspozycji listę ćwiczeń - poniższe zrzut ekranu przedstawia przykładową listę.

Ćwiczenia, których opisy wyświetlane są w kolorze szarym nie są aktywne ze względu na brak czujnika niezbędnego do ich prowadzenia. Pracę z konkretnym ćwiczeniem rozpoczyna się po wybraniu na ekranie dotykowym urządzenia jego nazwy. 

W górnym pasku ćwiczenia znajduje się następujące elementy (od lewej):

• strzałka – służąca do zamykania ćwiczenia, 
• nazwa ćwiczenia, 
• trójkąt play uruchamiający pomiar, 
•  symbol kosza usuwający dane, 
• symbol trzech kropek, pod którym kryje się dodatkowe menu zawierające m. in. opcję dostępu zdalnego, eksportowania danych pomiarowych, linki do filmów oraz informacji dodatkowych.

Pomiar, czyli rejestrowanie wskazań czujników telefonu rozpoczyna się automatycznie po naciśnięciu pulsującego symbolu play. Wyniki pomiarów są wizualizowane w czasie rzeczywistym na przygotowanym wykresie bądź wykresach. Użytkownik aplikacji ma możliwość ustawienia dodatkowych warunków dotyczących czasu sesji pomiarowej m. in. opóźnienia uruchamiania oraz czasu trwania eksperymentu.

Szczególnie użyteczną funkcją jest tzw. dostęp zdalny umożliwiający sterowaniem smartfonem z uruchomioną aplikacją phyphox z dowolnej przeglądarki internetowej innego urządzenia. Funkcja ta przydaje się w przypadku badań, w trakcie których nie mamy bezpośredniego dostępu do ekrany telefonu np. w doświadczeniu z ruchem obrotowym o nazwie Toczenie.

W niemal każdym ćwiczeniu rezultaty pomiarów prezentowane są w sposób kompleksowy, na kilku zakładkach, których nazwy (charakterystyczne dla wykonywanego ćwiczenia) widoczne są w górnym pasku aplikacji. Przełączenia między poszczególnymi zakładkami dokonuje się wybierając stosowne nazwy - nazwa aktywnej zakładka jest podkreślona na pomarańczowo.

Co bardzo ważne zarejestrowane w ćwiczeniach rezultaty pomiarów można zapisać korzystając z opcji Zapisz status eksperymentu oraz wyeksportować do dalszej obróbki np. w arkuszu kalkulacyjnym z wykorzystaniem opcji Eksportuj dane. 

Liczę na to, że aplikacja Phyphox pozwoli polskim nauczycielom fizyki spojrzeć przychylnym okiem na smartfony uczniów i zaangażować ich oraz je do badań zjawisk otaczającego nas świata. 

Gorąco do tego zachęcam i służę pomocą jak przystało na ambasadora Phyphox'a.

Czytaj i myśl - zderzenia literatury z fizyką

Tytuł posta jest tytułem książki autorstwa Stanisława Jakubowicza, Stanisława Plebańskiego, Kornelii Rybickiej oraz Beaty Udzik wydanej przez Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP w Kielcach w roku 2007, bo to właśnie o niej chciałbym dziś napisać.

W moich zbiorach wydawnictwo to należy do najbardziej zniszczonych - ma pogniecioną i naderwaną okładkę, przybrudzone strony i niejedna kartka z niego wypada. I nie jest to kwestia braku szacunku dla książki, ale zwyczajna konsekwencja częstego z niej korzystania, pożyczania niejednemu studentowi i nauczycielowi, intensywnemu eksploatowaniu na zajęciach na uczelni i w szkole. Uważam, że jest to książka, która powinna być lekturą obowiązkową nauczyciela fizyki oraz języka polskiego i lekturą uzupełniającą pozostałych pedagogów. Lekturą obowiązkową przynajmniej z kilku powodów:

• podkreśla konstruktywistyczny charakter procesu kształcenia,
• uwypukla konieczność kształcenia holistycznego i międzyprzedmiotowego,
• prezentuje metody stymulujące aktywność uczniów (m.in. metodę projektów, debatę, mapy myśli),
• prezentuje podstawy metody pracy z tekstem bazujące na zaproponowanej przez autorów ramie tekstowej oraz piramidzie faktów,
• zawiera fragmenty tekstów literackich, w których pojawiają się terminy, pojęcia i zjawiska fizyczne,
• przyjemnie się czyta.

Mimo, że od wydania tej pozycji minęło ponad 10 lat odnoszę wrażenie, że zainicjowane przez autorów zderzenie literatury z fizyka nie zostało zauważone. Nie dostrzegli go zwłaszcza fizycy, a przynajmniej nie widać tego dostatecznie wyraźnie w dokumentach regulujących pracę szkoły, arkuszach egzaminów zewnętrznych i większości podręczników do fizyki.

A szkoda, bo praca z tekstem pozwala przekraczać utrwalone ramy przedmiotów nauczania i kształtować kluczowe kompetencje. Praca z tekstem uświadamia potrzebę korelacji treści międzyprzedmiotowych i pokazuje różnorodność obszarów wiedzy szkolnej. Praca z tekstem stwarza okazję do współpracy, szukania związków przyczynowo-skutkowych, dostrzegania problemu oraz poszukiwania jego rozwiązania, określania celu działania i oceniania jego wyników, do interpretowania, definiowania, klasyfikowania i opisywania.

I o tym wszystkim jest w tej książce. W moim egzemplarzu brakuje tylko autografów autorów, o które z pewnością poproszę przy najbliższej okazji.

Technologia w nauczaniu - model SAMR

Przeglądając zasoby sieci często natrafiamy na opisy portali poświęconych edukacji, pojedynczych aplikacji lub zbiorów narzędzi szczególnie użytecznych nauczycielom konkretnych przedmiotów lub wspomagających wykonanie konkretnego zadania. I tak na przykład możne znaleźć coś dla nauczycieli muzyki, historii oraz coś do tworzenia grafiki.

Oczywiście z łatwością znaleźć można dziesiątki innych, dostępnych, tak jak przykłady zamieszczone powyżej, np. na stronie poświęconej zasobom edukacyjnym i technologii wspomagającej nauczanie:

Mimo, że przeważająca większość tych materiałów jest w języku angielskim warto próbować wykorzystywać je w pracy z uczniami. Należy jednak pamiętać, że ich użycie winno wynikać z konkretnej potrzeby nauczyciela. 

Niezwykle pomocnym w uświadomieniu sobie tej potrzeby może być model SAMR opracowany przez dr Rubena Puentedurę [i]. Model definiuje cztery poziomy integracji technologii w procesie edukacji. Ich charakterystyki pozwalają uświadomić sobie, w jaki sposób można posługiwać się narzędziami technologii informacyjno-komunikacyjnej, by podnieść skuteczność działań edukacyjnych. Niosą one także informacje nt. poziomu zaangażowania ucznia.

SAMR to skrót od pierwszych liter czterech wyrazów w języku angielskim: Substitution (Podstawienie), Augmentation (Rozszerzenie), Modification (Modyfikowanie) oraz Redefinition (Redefinicja), charakteryzujących stopień wykorzystania technologii w pracy nauczyciela.

Ilustracje za: https://en.wikiversity.org 

Substitution / Podstawienie

To naturalnie pierwszy, podstawowy poziom wykorzystania technologii, w którym jest ona używana do wykonywania podstawowych zadań, które dotychczas były wykonywanie skutecznie także bez niej. To np. pisanie na tablicy multimedialnej w takim samym celu, w jakim zapisuje się tradycyjną tablicę.

Augmentation / Rozszerzenie

Na tym poziomie technologia usprawnia wykonywanie zadań i pozwala na skuteczne rozwiązywanie podstawowych problemów. Możemy np. sprawnie mierzyć wartość indukcji magnetycznej wbudowanym w smartfon czujnikiem.

Dwa pierwsze poziomy są krokami na drodze do zmiany sposobu nauczania - uczenia się z wykorzystaniem nowej technologii. Otwierają drogę do nowego spojrzenia na zdobywanie wiedzy, doskonalenie umiejetności oraz kształtowanie postaw. Stosunkowo szybki dostęp do źródeł wiedzy oraz możliwości sprawnej ewaluacji procesu nauczania - uczenia się wymaga innego spojrzenia na zdania szkoły i nauczyciela. Dzięki stworzeniu odpowiednich warunków tzw. wzmocnieniu możliwe jest wykraczanie poza dotychczasowe ramy działań edukacyjnych - transformacja do innej edukacji.  

Modification / Modyfikowanie

To poziom, w którym technologia umożliwia wykonywanie nowych, dotąd niedostępnych zadań i sprawia, że kontekst nauczania wyraźnie się poszerza. Na przykład można prowadzić badania ruchu z wykorzystaniem smartfonu i mieć dostęp do wyników badań innych uczniów a nawet profesjonalistów (naukowców) niemal natychmiast.

Redefinition / Redefinicja

Na ostatnim z poziomów technologia pozwala realizować złożone działania, na które składają się zadania oraz problemy, których nie można było wcześniej przewidzieć. Technologia kreuje możliwości edukacyjne, które dopiero przyjdzie nam odkryć. To my - nauczyciele - razem z naszymi uczniami musimy przekonać się w działaniu, czy są pomocne w edukacji.

Zachęcam do autorefleksji i przyjrzenia się własnym praktykom wykorzystania technologii w kontekście modelu SAMR. Polecam także artykuł na jego temat autorstwa Marcina Polaka zamieszczony na łamach EDUNEWS.PL [ii].

---

[i] SAMR Model. Technology is Learning. Retrieved from https://sites.google.com/a/msad60.org/technology-is-learning/samr-model

[ii] https://edunews.pl/badania-i-debaty/badania/2736-model-samr-czyli-o-technologii-w-nauczaniu (dostęp 12.01.2018)

Życzenia Noworoczne

Przełom roku to czas na podsumowanie tego, co się wydarzyło oraz dobry moment na snucie planów na przyszłość oraz formułowanie życzeń. Pozwalam więc sobie na małą, noworoczną refleksję.

Rok 2017 to tak naprawdę pierwszy cały rok, w którym regularnie publikowałem na niniejszym blogu swoje spostrzeżenia i propozycje. Nie było tego przesadnie dużo, ale 30 wpisów daje już obraz tego, czym zajmowałem się ostatnimi czasy. Gdy dodać do tego liczbę wszystkich wyświetleń przekraczającą 2000 oraz informację, że 3 najczęściej wyświetlane wpisy przekroczyły 100 odsłon rad jestem, że ktoś zagląda na blog poświęcony warsztatowi pracy nauczyciela.

Mam nadzieję, że podczas właśnie rozpoczynającego się roku znajdę dostatecznie dużo czasu i siły na dzielenie się z czytelnikami kolejnymi propozycjami. Liczę, że część z nich będzie konsekwencją faktu, że zostałem ambasadorem projektu phyphox i właśnie przed momentem zakończyłem tłumaczenie phyphox'a na język polski. Gdy tylko tłumaczenie zostanie zweryfikowane i zaimplementowane z pewnością będę o tym informował.

Życzę sobie i wszystkim czytelnikom, by w Roku 2018 znajdowali energię do wzbogacania warsztatu pracy i dzielenia się swoimi spostrzeżeniami z innymi. A wszystko po to, by nasze lekcje były ciekawe, przynosiły korzyści naszym uczniom, a przede wszystkim pokazywały, że zgłębianie tajemnic otaczającego nas świata (FIZYKA!) jest fascynujące.

Telefon komórkowy i phyphox

Telefon komórkowy i zajęcia z fizyki - to brzmi interesująco. Zwłaszcza, gdy nasz telefon komórkowy wyposażony jest w kilka czujników. Posiadanie wbudowanych czujników nie jest obecnie niczym szczególnym. Większość urządzeń może dokonywać pomiarów podstawowych parametr tj. wartość przyspieszenia, natężenie i częstotliwości dźwięku, natężenia oświetlenia, wartości indukcji magnetycznej, a niektóre modela nawet temperatury i ciśnienia.

Aby przekonać się, jakie czujniki zostały zamontowane w telefonie komórkowym warto posłużyć się jedną z wielu aplikacji, które sprawdzają parametry techniczne sprzętu np.: Sesnors test, Test sensor, Device Info.

Jeśli prócz telefonu komórowego zainstalujemy bezpłatną aplikację o nazwie phyphox (physical phone experiments) staniemy się właścicielami zgrabnego zestawu do przeprowadzania kilku ciekawych eksperymentów fizycznych. Ale po kolei.

Zacznijmy od odwiedzenie strony projektu phyphox - http://phyphox.org/, na której znaleźć można podstawe informacje o przedsięwzięciu.

Po zasintalowaniu aplikacji użytkownik ma do dyspozycji ćwiczenia:

• umożliwające uzyskanie tzw. surowych danych rejestrowanych przez poszczególne czujniki (lista Raw Sensors),
• wykorzystujące mikrofon urządzenia (lista Acustics),
• nawiązujące do przykładów z życia codziennego (lista Everyday life),
• związane z aspektami ruchu (lista Mechanics),
• wykorzystujące pomiar czasu (lista Timers),
• zawierające narzędzia (lista Tools).

Zachęcam do zapoznania się z poszczególnymi ćwiczeniami i szczególnie polecam tę (co należy podkreślić jedną z wielu) aplikacji zmieniających nasz telefon w "urządzenie laboratoryjne"  ponieważ:

• wyróżnia się szatą graficzną i funkcjonalnością interfejsu użytkownika,
• zawiera zbiór kilkunastu doświadczeń oraz dedykowaną stronę internetową, na której znaleźć można wiele dodatkowych informacji m. in. filmy instruktażowe oraz materiały dydaktyczne,
• aplikacja pozwala na eksportowanie danych do dalszej obróbki w wielu popularnych formatach m. in. Excel, CSV.

Co bardzo ważne trwają prace nad wersją polskojęzyczną tego środowiska - o szczegółach będę informował niezwłocznie.

GO-LAB i nauczanie przez działanie

Na projekt GO-LAB natknąłem się w sieci jeszcze w 2016 roku i tak bardzo mnie zainteresował, że niezwłocznie "zrobiłem" kurs MOOC. Na własny użytek przetłumaczyłem także przewodnik dla przygotowujących materiały do nauczania przez działanie (czasem używał będę także określenia nauczanie przez dociekanie) zgodnie z cyklem dydaktycznym opracowanym w projekcie GO-LAB (Inquiry Learning Cycle - ILS).

Idea przedsięwzięcia jest interesująca ponieważ w mojej ocenie służy przede wszystkim dwóm głównym celom:

• sprzyja dzieleniu się przykładami dobrych praktyk nauczycielskich, zwłaszcza w obszarze przedmiotów przyrodniczych (GO-LAB Portal),
• oferuje środowisko i narzędzia do przygotowania zasobów edukacyjnych wykorzystujących technologie informacyjno-komunikacyjne (GRAASP).

Cykl GO-LAB nauczanie przez działanie (ILS) jest przedstawiony w postaci blokowej na poniższym rysunku. Osoby przygotowujące materiały do nauczania przez działanie mają swobodę w wyborze ścieżek realizacji cyklu poruszając się pomiędzy jego składowymi zgodnie z kierunkiem strzałek. Wybór ścieżki zależy od celów, środków ich realizacji oraz poziomu zaawansowanie projektowanych w ramach nauczania przez doświadczanie działań.

ilustracja za: http://www.go-lab-project.eu/inquiry-learning-cycle

Trzy główne ścieżki realizacji cyklu nauczania przez działanie widoczne na rysunku powyżej to: 

1. Wprowadzenie—Pytania—Dociekanie—Interpretacja wyników—Wnioski; 
2. Wprowadzenie—Hipotezy—Eksperymentowanie—Interpretacja wyników—Wnioski; 
3. Wprowadzenie—Pytania—Hipotezy—Eksperymentowanie—Interpretacja wyników—Wnioski. 

Faza “Omówienie” może być traktowana jako element “opcjonalny” w każdym z prezentowanych cykli nauczania przez działanie ponieważ indywidualny proces uczenia się może być skutecznie realizowany z pominięciem tego elementu. Jednakże komplementarność całego cyklu nauczania - uczenia się przez dociekanie zależy od efektów omówienia aspektów realizacji poszczególnych faz oraz procesu jako całości.

Przygotowując zajęcia zgodne z zaproponowaną przez autorów projektu ścieżką warto rozpocząć od zapisania podstawowych informacji nt. planowanych w cyklu nauczania przez działanie zajęć zawierających: temat, krótki opis, zagadnienia, słowa kluczowe, język, wiek odbiorcy, liczbę godzin dydaktycznych, cele edukacyjne. A oto podstawowe informacje o poszczególnych fazach cyklu.

Wprowadzenie

Wprowadzenie ma przede wszystkim na celu rozbudzić zainteresowania uczniów oraz sprawić, że podejmowany problem ich zaciekawi. W tej fazie uczniowie samodzielnie identyfikują główny temat zajęć bądź jest on prezentowany przez autora materiałów. We wprowadzeniu następuje dookreślenie obszarów tematyki zajęć. Prezentacja głównego tematu dociekania z wykorzystaniem materiałów w postaci filmów, zdjęć, rysunków, fragmentów tekstów itp. sprzyja kształtowaniu m. in. motywacji do działania. 

Konceptualizacja

Konceptualizacja ma za zadanie przybliżyć nowe zagadnienia i pojęcia, przedstawić je w kontekście podejmowanej podczas zajęć problematyki oraz sprawić, że zostaną stworzone warunki do włączenia ich w zasoby wiedzy ucznia. W fazie tej wyodrębniamy dwie alternatywne czynności, prowadzące do podobnych efektów, polegające na formułowaniu pytań oraz hipotez. 

Należy zachęcać uczniów do samodzielnej identyfikacji pojęć i zagadnień związanych z roz-ważanym problemem, ich weryfikacji oraz wskazania wzajemnych powiązań np. podczas dyskusji. Warto pamiętać, że nie należy wskazywać popełnianych w tej fazie błędów, gdyż ich identyfikacja przez uczniów ma się dokonać w procesie realizacji zadań. Warto jest zapisać je i wrócić do ich rozważań w przyszłości.

Czynność 1: Pytania

Pytania to proces formułowania pytań badawczych w obrębie rozważanego problemu. Zadaniem nauczyciela jest wspomagać ucznia w formułowaniu pytań w obrębie zagadnień i pojęć zidentyfikowanych we wcześniejszej fazie działań z myślą o znalezieniu na nie odpowiedzi.

Czynność 2: Hipotezy

Hipotezy to proces formułowania hipotez w oparciu o wiedzę teoretyczną, które poddane zostaną weryfikacji. Rola nauczyciela sprowadza się do wspomagania ucznia w formułowaniu hipotez oraz planów ich weryfikacji w kolejnej fazie działań. Podobnie jak podczas pierwszej czynności nie należy wskazywać popełnianych w tej fazie błędów, gdyż ich identyfikacja przez uczniów ma się dokonać w procesie realizacji zadań. Warto jest zapisać je i wrócić do ich rozważań w przyszłości.

Doświadczanie

Doświadczanie stanowi główny element procesu przechodzenia od zainteresowania do działania i jest ukierunkowane na szukanie odpowiedzi na postawione pytania bądź weryfikację sformułowanych hipotez. Uczniowie planują obserwacje, przeprowadzają eksperymenty i badania, zmieniają ich parametry i przyglądają się rezultatom swoich działań. W tej fazie wyróżnić możemy trzy czynności: Dociekanie, Eksperymentowanie oraz Interpretację wyników. Najważniejszymi narzędziami doświadczania są zasoby sieciowe bezpośrednio służące realizacji zadań.

Czynność 1: Dociekanie

Dociekanie jest systematycznym działaniem służącym znalezieniu powiązań i relacji pomiędzy parametrami oraz elementami składowymi rozważanego problemu. W trakcie działań związanych z dociekaniem często trudno jest sprecyzować oczekiwania, a pojawiające się rezultaty są naturalną konsekwencją czynności Pytania. Warto zachęcać uczniów do określania dróg i procedur poszukiwania odpowiedzi na postawione pytania oraz ich przeformułowywania w rezultacie dociekań. Uczniowie powinni dostrzec potrzebę zbierania informacji np. w wyniku działań w zaproponowanym dla rozważanego problemu środowisku (zasobach sieciowych).

Czynność 2:  Eksperymentowanie

Eksperymentowanie sprowadza się do określenia i wykonania konkretnych czynności, w wyniku których zostaną zebrane i poddane analizie dane doświadczalne. Z rezultatami eksperymentowania związane są konkretne oczekiwania. Działanie to jest naturalną konsekwencją sformułowania hipotez. 

Należy zachęcać uczniów do przygotowania szczegółowego planu eksperymentu, którego wyniki pomogą znaleźć odpowiedź na pytanie bądź umożliwią potwierdzenie bądź odrzucenie postawionej hipotezy. Warto zapytać uczniów, jakie narzędzia będą potrzebne oraz na które parametry należy zwrócić szczególną uwagę. Wprowadzenie służące prezentacji dedykowanych problemowi zasobów sieciowych ma przede wszystkim ułatwić osiągnięcie założonych celów.

Po sformułowaniu planu działaniu następuje czas na wprowadzenie go w życie i zebranie danych eksperymentalnych. Należy zwracać uwagę, czy uczniowie dostrzegają powiązania między docie-kaniem a postawionymi hipotezami oraz czy świadomie przechodzą od jednej czynności do kolejnej. 

Uczniowie często zmieniają parametry w sposób wymykający się jakiejkolwiek logice, dlatego należy wspierać ich w systematycznych działaniach i podkreślać, że każdorazowo zmieniany winien być tylko jeden parametr. Pomocne może okazać się drobiazgowe notowanie nie tylko wyników, ale także informacji nt. przebiegu eksperymentu.

Czynność 3: Interpretacja wyników

Interpretacja wyników jest czynnością niezbędną, by nadać zebranym danym konkretnego znaczenia w procesie pogłębiania wiedzy o badanym zjawisku. Uczniowie muszą mieć świadomość, że otrzymane dane należy poddać obróbce, by optymalnie wykorzystać je podczas kolejnych działań. Wizualizacja rezultatów w postaci wykresów, porównanie ich z przewidywaniami teoretycznymi bądź konkretnym modelem numerycznym ma pozwolić uczniom na weryfikację przypuszczeń lub sformułowanie własnych teorii. 

Wnioski

Wnioski są ukoronowaniem podjętych działań i winne być formułowane w odniesieniu do ze-branych danych i procedur związanych z ich otrzymaniem oraz obróbką. W fazie tej uczniowie odnoszą się do postawionych pytań lub sformułowanych hipotez prezentując odpowiedzi lub odrzucają bądź potwierdzają przypuszczenia. Prowadzone przez nich działania doprowadzają do sformułowani konkretnych zależności między parametrami badanego zjawiska (czynność Pytania) lub weryfikacji postawionych hipotez (czynność Hipotezy). Przy każdej okazji należy zachęcać uczniów do samodzielnego formułowania wniosków oraz porównywania ich z elementami fazy konceptualizacji oraz doświadczania. Jeśli we wcześniejszych fazach zostały popełnione błędy należy się im przyjrzeć i podjąć działania zmierzające do ich wyeliminowania. Warto jest otrzymane rezultaty porównać z wcześniej opublikowanymi wynikami bądź wartościami teoretycznymi.

Omówienie

Omówienie służy głównie dzieleniu się rezultatami uczenia się przez działanie i może polegać na opisywaniu, krytyce, ewaluacji i dyskusji nt. podjętych w procesie działań oraz otrzymanych rezultatów. Każdy element cyklu może być omawiany także na etapie jego realizacji i dodatkowo stymulować ciekawość zaangażowanych osób.

Czynność 1: Komunikowanie

Komunikowanie należy rozumieć jako proces, w którym uczniowie dzielą się spostrzeżeniami i odkryciami podczas rozmów oraz wymieniają opiniami nt. tego wszystkiego, co dzieje się w trakcie zajęć. Warto zachęcać uczniów do przygotowania sprawozdania z działań, w którym opisywane są poszczególne elementy procesu. Nie musi to być formalny raport z badań – często świetnie sprawdza się prezentacja multimedialna, krótki film lub plakat podobny do tych, prezentowanych podczas konferencji.

Czynność 2: Refleksja

Refleksję należy rozumieć jako działanie, efektem którego jest pojawienie się nowego problemu bądź zagadnienia jawiącego się jako godne podjęcia dodatkowych badań lub usprawnienia wcześniej prowadzonych. Refleksja obejmuj także informacje zwrotne otrzymane od osób zaangażowanych w poszczególne fazy procesu. Każda z czynności omówienia może być realizowana w odniesieniu do procesu jako całości bądź jego poszczególnych faz. Warto jest podejmować dyskusję w gronie uczniów nt. uzyskiwanych przez nich wyników zmierzającą do pojawienia się alternatywnych przypuszczeń oraz ujawniającą mocne i słabe strony omawianych rezultatów. Często w wyniku dyskusji padają propozycje niecodziennych rozwiązań prowadzące do modyfikacji i usprawnień.

Zachęcam nauczycieli do przyjrzeniu się zasobom i przykładom projektowym GO-LAB. Są wśród nich także materiały dostępne w języku polskim.

Co czytać... z uczniami

Umiejętność pracy z tekstem źródłowym należy do kluczowych kompetencji współczesnego ucznia. Warto więc stawarzać podczas lekcji warunki, w których nasi uczniowie pracują z tekstem oraz obrazem, którego zakres tematyczny jest związany z zapisami podstawy programowej fizyki i nie jest wyłącznie częścią podręcznika.

Skąd jednak czerpać teksty, których zakres treści oraz poziom naukowy są odpowiednie na nasze lekcje? Nauczyciele fizyki są w dobrej sytuacji, bo mamy do dyspozycji dwa wyjątkowe źródła, które obok wersji tradycyjnych - drukowanych na papierze - są obecne w wersji elektronicznej:

1. Miesięcznik Delta - poświęcony zagadnieniom matematycznym, fizycznym, astronomicznym, informatycznym wydawany przez Uniwersytet Warszawski przy współpracy towarzystw naukowych: Polskiego Towarzystwa Matematycznego, Polskiego Towarzystwa Fizycznego, Polskiego Towarzystwa Astronomicznego i Polskiego Towarzystwa Informatycznego.
   
2. Kwartalnik Foton - pismo dla nauczycieli i studentów fizyki oraz uczniów wydawany przez  Instytut Fizyki Uniwersytetu Jagielońskiego w Krakowie.
   

Oba portale zawierają zakładki z archiwalnymi wydaniami czasopism, w których nauczyciel - zupełnie za darmo - może znaleźć szereg interesujących pozycji. Ponieważ artykuły są recenzowane możemy być pewni, że pracujemy z materiałem o wyjątkowych walorach dydaktycznych. Oczywiście konkretne artykuły należy dobrać do celów lekcji oraz poziomu percepcji naszych uczniów. 

Wierzmy w ich możliwości i nie zrażajmy się myślą, że może to dla nich za trudne. Moje doświadczenie pokazuje, że nierzadko poczujemy się pozytywnie zaskoczeni.

A oto kilka linków do artykułów wraz ze słowami kluczowymi przybliżającymi tematykę artykułów:

• oddziaływania, fale grawitacyjne - Michał Bejger, Pierwsza jednoczesna detekcja fal grawitacyjnych i fotonów
• fale elektromagnetyczne, telefon komórkowy - Tomasz Kawalec, Jak działa telefon komórkowy
• świało, atomy - Ewa Łacińska, Dlaczego nie da się zobaczyć atomów
• kryształym atomy - Krzysztof Sacha, Kryształy czasowe
• światło, współczynnik załamania - Grzegorz Derfel, Ujemny współczynnik załamania
• zasady dynamiki, siła nośna - Piotr Pierański, Dlaczego samolot nie spada?
• prąd elektryczny - Maciej Siwczyński, Złoty podział odcinka a ładowanie akumulatora samochodowego
• atomy, czas - Ernest Grodner, Julian Srebrny, Urszula Rybicka, Jądra atomowe spontanicznie łamią symetrię odwracania czasu
• ruch drgający, zderzenia - Grzegorz Derfel, Wahadło Newtona

Wybrane przeze mnie pozycje to tylko drobna część najnowyszych propozycji z Fotonu i Delty. Zachęcam do pogrzebania w archiwum, a z pewnością każdy znajdzie coś dla siebie, a raczej na swoje lekcje i dla swoich uczniów.