Edukacja i umiejętności przyszłości 2030

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) realizuje projekt o nazwie Future of Education and Skills 2030, który ma na celu poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jaka wiedza, umiejętności, postawy i wartości są potrzebne dzisiejszym uczniom do ich wszechstronnego rozwoju pozwalającego na skuteczne funkcjonowanie w dynamicznie zmieniającym się świecie. Ważnym celem tego przedsięwzięcia jest także refleksja nad systemami nauczania, w których te kompetencje mogą być skutecznie rozwijane.

Na stronie OECD znaleźć można dokument [i] tzw. Learning Framework (ramy koncepcyjne) zawierający podstawowe informacje o przedsięwzięciu, którego fragmenty chciałbym przytoczyć, ponieważ są zbieżne z moim spojrzeniem na rolę podstawy programowej.

Oto zestaw zasad (haseł przewodnich), którymi należy kierować się w dobrze treści przedmiotowych w pracach nad naprawdę nową podstawą programową:

• skoncentrowanie na uczniu – podstawa programowa winna być tworzona z podkreśleniem podmiotowości ucznia, zawierać elementy motywujące do pracy oraz bazować na dobrze określonej wejściowej wiedzy, umiejętnościach, postawach i wartościach;
• rygor – treści przedmiotowe powinny stanowić wyzwanie intelektualne i umożliwiać wielopłaszczyznowe myślenie i refleksję;
• zogniskowanie – na każdym etapie nauczania należy wprowadzić względnie niewielką liczbę tematów obowiązkowych, aby stworzyć warunki do głębszego rozważania problemów oraz zapewnienia jakości uczenia się; tematyka winna być skorelowane i sprzyjać wzmocnieniu kluczowych umiejętności i poznaniu podstawowych pojęć;
• spójność – tematyka przedmiotowa powinna być podzielona na obszary możliwie wiernie odzwierciedlające logikę dyscypliny akademickiej (dyscyplin naukowych) i umożliwiać przejście od zagadnień podstawowych do bardziej zaawansowanych zgodnie z etapami rozwoju ucznia i jego wiekiem;
• wyważenie – podstawa programowa powinna być dobrze dopasowana do praktyk nauczania i oceny, mimo, że nie dysponujemy jeszcze metodami oceny wielu pożądanych efektów; niezbędne jest wypracowanie nowych metod oceny, które mogłyby dostarczyć informacji zwrotnych nt. efektów działania, które niejednokrotnie nie mogą być jednoznacznie określone;
• adaptowalność – wyższy priorytet należy nadać tej wiedzy, umiejętnościom, postawom i wartościom, które można osiągnąć w jednym kontekście i skutecznie wykorzystywać w innym (kontekście, warunkach, okolicznościach);
• wybieralność – należy stwarzać warunki, w których uczniowie mogą dokonywać świadomych wyborów spośród różnorodnych opcji tematycznych i projektowych, a także mają możliwość proponować własne treści oraz autorskie tematy projektów.

Uwzględnienie powyższych wskazówek wymaga nowego spojrzenia także na proces tworzenia dokumentów regulujących pracę szkoły. Należy przede wszystkim zapomnieć o pośpiechu. Podczas ich przygotowania należy zadbać o:

• skoncentrowanie na nauczycielu – podstawa programowa winna stwarzać warunki do wszechstronnego wykorzystywania zróżnicowanej wiedzy zawodowej, umiejętności i wiedzy specjalistycznej nauczycieli w celu skutecznego organizowania pracy uczniów;
• kontekstowość – uczniowie powinni mieć możliwość powiązania swoich doświadczeń edukacyjnych ze światem rzeczywistym - codzienną praktyką oraz mieć poczucie celowości ich nauki; wymaga to interdyscyplinarnego kształcenia, szeroko rozumianej kooperacji w uczeniu się oraz solidnych podstaw wiedzy;
• międzyprzedmiotowość - uczniowie powinni mieć możliwość odkrycia, w jaki sposób temat lub pojęcie mogą łączyć się z innymi tematami lub koncepcjami w obrębie różnych dyscyplin oraz z codziennym życiem poza szkołą (interdyscyplinarność);
• elastyczność – koncepcja programu nauczania będącego implementacją podstawy programowej powinna ewaluować od "z góry ustalonej i statycznej" do "elastycznej i dynamicznej”; szkoły i nauczyciele winni być stymulowani do tworzenia autorskich programów nauczania odzwierciedlających misję szkoły, zmiany oczekiwań społecznych, a także indywidualne potrzeby edukacyjne;
• zaangażowanie – nauczyciele, uczniowie i ich rodzice oraz zainteresowane strony procesu kształcenia powinny być zaangażowane w powstawanie programu nauczania na jego wczesnym etapie tworzenia i w ten sposób wpływać na jego adekwatność.

Proces implementacji tych idei będzie trudny, dlatego konieczne jest opracowanie zintegrowanej strategii pracy nad naprawdę nową podstawą programową fizyki. Kto się przyłączy?

---

[i] OECD 2018, The future of education and skills, Education 2030, Future we want, OECD Learning Framework 2030